Einsteinowy teleskop:
Nowe wokno k uniwersumej
2015 poradźi so prěni króć grawitaciske žołmy direktnje dopokazać – něhdźe lětstotk po tym, zo bě Albert Einstein jich eksistencu předpowědźił. Z tutym wotkryćom započa so nowa doba astronomije: Uniwersum so z toho časa wjace jeničce přez swětło njewobkedźbuje, ale tež přez najmjeńše přeformowanja rumočasa.
Einsteinowy teleskop, planowany podzemski obserwatorij grawitaciskich žołmow, ma tutu młodu slědźensku wotnožku na nowy schodźenk zběhnyć. Wón slubi dohlady do dotal zakrytych fenomenow – wot nastaća Čornych dźěrow hač do najzašich wokomikow kosmosa. Tři regiony w Europje, mjez nimi Łužica, su móžne stejnišća.
Hightech za puć rubace wotkryća
Fakty
- obserwatorij grawitaciskich žołmow
přichodneje generacije - 10 króć precizniši hač dotalne připrawy:
dołhostne změny mjeńše hač 1/10.000 atomoweho jadra - Łužica je jedyn z třoch
europskich stejnišćowych kandidatow
Łužica saha za hwězdami.
Dokelž to móžemy: We wuchodźe Němskeje. Na solidnym zakładźe. Z duchom Europy.
Im Radio: "Schwarze Löcher in der Lausitz"
„Sternzeit“ erklärt das geplante Einstein Telescope kompakt und verständlich – und zeigt, wie künftig Gravitationswellen aus dem Kosmos in der Lausitz erforscht werden sollen.
We wuchodźe Němskeje: Nazhonjenje, kiž wulkoprojekty njese.
Lědma jedyn region Němskeje so ze změnami tak wuznaje kaž Łužica. Industrielnym rozmacham sćěhowachu hłuboko sahace přewróty. Změna njeje tu žane wuwzaće, ale nazhonjenje. Z kóncom wudobywanja wuhla nastawa dźensa ekosystem za inowacije: Wědomosć, hospodarstwo, zarjadnistwo a ciwilna towaršnosć dźěłaja zhromadnje na přichodźe regiona. Wulkoprojekty so koordinuja, so spěšnje a spušćomnje zwoprawdźeja – podpěrane wot ekspertizy lokalnych předewzaćow a fachowcow na městnje. Einsteinowy teleskop trjeba městno, kiž móže změny zwoprawdźić – politisce, kulturelnje a zwjazujo. Runje tutu sylnosć Łužica sobu přinjese.
Na solidnym zakładźe: Stabilita, kotraž preziznosć garantuje.
Pod Łužicu leži stabilny granodiorit – idealny za wysokosensibelne měrjenja Einsteinoweho teleskopa. Snadna seismiska aktiwita, wokolina z mało mylenjemi a kmane hłubokostne połoženja tworja zakład za maksimalnu dokładnosć. Wědomostne přepytowanja tuchwilu pruwuja, kotre stejnišćo w regionje je za teleskop optimalne. W srjedźišću steja štyri kriterije: wědomostna kmanosć, twarska wuwjedźomnosć, dołhodobna dźěłowa wěstota a planujomnosć kóštow a rizikow. Bjez stability a wěstoty njemóže Einsteinowy teleskop swoje zaměry docpěć. Łužica skići fundament, na kotryž móže Einsteinowy teleskop twarić.
Z duchom Europy: Region, kiž mosty twari.
We Łužicy rosće stejnišćo mjezynarodneje wědomosće: Uniwersity, wysoke šule, slědźenske centrumy a transferne iniciatiwy walčkuja ekspertizy a spěchuja dorost. Zdobom je Łužica domizna serbskeho luda. Kulturne mosty zwjazuja ju z wuchodom Europy: wot Berlina a Drježdźan hač do Prahi, Wrocławja, Waršawy a dale. Tu njeby Einsteinowy teleskop izolowany stał, ale by był dźěl europskeje syće z talentow, technologijow a kooperacijow. Einsteinowy teleskop trjeba dołhodobne perspektiwy – za slědźenje, fachowe mocy a zhromadne dźěło. Łužica skići tutu wokolinu a sylni tak přichod Europy.
prof. Christian StegmannWědomosć je wjace hač technologija – wona je kulturne kubło, kotrež zwjazuje ludźi a narody. Einsteinowy teleskop steji za zhromadnu wćipnosć Europy a za slědźenje jako projekt mjezynarodneho partnerstwa. Łužica njeskići za to jenož geologiske wuměnjenja, ale tež duch zhromadneho dźěła, kotryž wulka wědomosć trjeba.
Michael Kretschmer (CDU)Sakska mysli slědźenje w europskich dimensijach. Projekty kaž Einsteinowy teleskop zwjazuja regionalnu sylnosć z globalnej perspektiwu. Tak nastanje wěda, kiž skutkuje wjele dlěje hač wokomik – a wědomostne stejnišćo, kiž přewozmje zamołwitosć za přichod.
Sebastian Gemkow (CDU)Šansa, Einsteinowy teleskop do Łužicy dóstać, je jónkrótna. Jeli so to poradźi, by so z tym prěnja wulkoslědźenska infrastruktura z europskim wuznamom a swětadalokej wupruženskej mocu we wuchodnej Němskej zasydliła. Łužiske stejnišćo skići za to najlěpše ramikowe wuměnjenja.
Franziska Schubert (Zwjazk 90/Zeleni)Einsteinowy teleskop wotewri Łužicy, kotraž změnu aktiwnje zwoprawdźa, přidatnu sylnu perspektiwu. Je to sebjewědomy narok jednoho regiona w zazběhu. Štóž so wo jedyn z najbóle ambicioněrowanych slědźenskich projektow Europy prócuje, praji: ´My sej to přicpěwamy.´
Frank-Walter SteinmeierWjele z młodostnych, kiž tu [...] abituru złoža, [dźe] za studij najprjedy jónu preč [...], a njewěmy, hdy a hač so zaso nawróća. Tohodla wšak je nadawk jasny, a mam zaćišć, zo so na tym z najwjetšej intensitu dźěła – region [...] runje přez wutwar wědomostneho stejnišća za młodych ludźi atraktiwny sčinić, kotřiž snano přechodnje něhdźe woteńdu, ale za moderne, do přichoda sahace dźěłowe městna so rady zaso nawróća.
interview we wobłuku DLF-“myslenskeje fabriki” dnja 24. nowembra 2025 we Wojerecach
Europska wuběranska procedura
Rozsud wo stejnišću padnje we wobłuku europskeho wubědźowanja. Nimo Łužicy stej tež Sardiniska a euroregion Maas we wubědźowanju. Posudźuja so geologiska a seismiska kmanosć, techniska wuwjedźomnosć, dołhodobna stabilita kaž tež politiska a finančna podpěra. Dźěła we Łužicy běža při tym we wuskim wothłosowanju z europskimi projektowymi strukturami.
